GRtraveller/ Μαρία Φιλοπούλου
Η Μαρία Φιλοπούλου με την Λίλιαν Ψύλλα και την Ήρα Παπαποστόλου
Συνέντευξη στην Ήρα Παπαποστόλου
Το θέμα των λουόμενων σε απασχολεί εδώ και χρόνια και συνομιλεί με μια μακρά ιστορία στην τέχνη. Θυμάσαι πότε ένιωσες πρώτη φορά ότι το νερό και το ανθρώπινο σώμα έγιναν για σένα ζωγραφικό πεδίο και όχι απλώς θέμα; Τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σε προκαλεί στο υγρό στοιχείο και στο γυμνό;
Από τότε που άρχισα να παρατηρώ το γυμνό σώμα μέσα στο νερό γοητεύτηκα για την ελεύθερη, χορευτική, χωρίς βαρύτητα κίνηση του, τις αντανακλάσεις του νερού πάνω στο σώμα, την ένταξη του σ´ αυτό. Ήταν και είναι ένα μαγικό ζωγραφικό πεδίο που με εντυπωσιάζει και με εμπνέει.
Στο έργο σου ο άνθρωπος και η φύση μοιάζουν να συνυπάρχουν σε μια εύθραυστη ισορροπία. Πώς αντιλαμβάνεσαι σήμερα τη σχέση του πολιτισμού μας με τη φύση και πώς αυτή η σχέση αντανακλάται στη δική σου προσωπική εμπειρία και ζωγραφική πράξη;
Θεωρώ ότι η σχέση του ανθρώπου με το νερό και τη φύση, ειδικά σήμερα, είναι θεραπευτική.
Στον «χαμένο παράδεισο», ο πολιτισμένος άνθρωπος μπορεί να βρει την πληρότητα και την γαλήνη. Εγώ τουλάχιστον στη φύση, ειδικά στο νερό, συναντώ την ευτυχία, την ηρεμία, την ελευθερία, την κάθαρση. Αυτή την αίσθηση θέλω να βγάλω στα έργα μου σαν αντίδοτο σε μια εποχή πολιτιστικής και οικονομικής κρίσης.
Τα τοπία σου μοιάζουν άλλοτε σαν τόποι που έχουμε ήδη ζήσει και άλλοτε σαν τόποι που θα θέλαμε να υπάρξουν. Είναι τοπία μνήμης ή μια μορφή ουτοπίας; Και τελικά, υπάρχει για σένα ένας προσωπικός παράδεισος μέσα στη ζωγραφική;
Ζωγραφίζω την προσωπική μου ελευθερία, τους βιωμένους προσωπικούς παράδεισους, την ευτυχία, την χαλάρωση, την ένωση με τη φύση, τον ερωτισμό που νιώθουν οι λουομένοι μέσα στο νερό. Νομίζω ότι όλη η ύπαρξη είναι μια λεπτή ισορροπία της επίγνωσης ότι οι ευτυχισμένες στιγμές είναι πολύτιμες και πρέπει να τις αναγνωρίζουμε και να τις εκτιμούμε.
Ζωγραφίζω λοιπόν τα σύνορα της ευτυχίας απομονωμένης από το πριν και το μετά. Δεν υπάρχει χρόνος, μόνο τόπος. Επικεντρώνομαι στο άχρονο καθαρό χρόνο που είναι ήρεμος, προσωπικός χώρος.
-----------------------------
Σε μια εποχή όπου η εικόνα αποδομείται συνεχώς, εσύ επιμένεις στην παραστατική ζωγραφική. Τι σου επιτρέπει αυτό το μέσο να πεις για τον κόσμο σου που δεν θα μπορούσε να ειπωθεί αλλιώς;
Ξεκίνησα κάνοντας παραστατική ζωγραφική. Με αυτόν τον τρόπο εκφράζομαι, μπορώ να βγάλω την αλήθεια μου, να εμβαθύνω και να επικοινωνήσω με τους άλλους.
Την περίοδο του 80 που ήμουν στη Beaux Arts στο Παρίσι υπήρχε μεγάλη αντίδραση προς την παραστατική ζωγραφική. Για πρώτη φορά μετά από τόσα χρόνια πηγαίνοντας στο Λονδίνο για να δω το frieze, προς μεγάλη μου έκπληξη είδα καλή παραστατική ζωγραφική, στις καλύτερες γκαλερί.
Ο τρόπος που χειρίζεσαι το φως, τις φόρμες και το χρώμα προσδίδει στα έργα σου μια σχεδόν μεταφυσική αίσθηση. Τι συμβαίνει στη διαδικασία της ζωγραφικής όταν η ύλη αρχίζει να μεταμορφώνεται σε κάτι πιο άυλο, πιο εσωτερικό;
Αυτό που με διαφέρει περισσότερο στη ζωγραφική μου είναι το φως και το χρώμα.
Το θέμα είναι αφορμή. Χάνομαι ζωγραφίζοντας, προσπαθώ να φτιάξω τον προσωπικό μου παράδεισο και θα 'θελα να βάλω το θεατή μέσα σ' αυτόν. Μέσα από τη δουλειά και την συγκέντρωση, η ύλη μεταμορφώνεται σε κάτι άυλο, πιο εσωτερικό. Αυτή η πνευματική διαδικασία είναι η μαγεία της ζωγραφικής.
Έχεις συμβάλει ουσιαστικά στη σύγχρονη ελληνική τοπιογραφία. Υπάρχουν Έλληνες ή ξένοι τοπιογράφοι που αισθάνεσαι ότι συνομιλούν, έστω και σιωπηλά, με το έργο σου;
Σ´ευχαριστώ πολύ. Υπάρχουν πολλοί Έλληνες και ξένοι τοπιογράφοι που αισθάνομαι ότι συνομιλούν (σιωπηλά) με το έργο μου : ο Τέτσης, ο Μιχάλης Οικονόμου, ο Αλταμούρας, ο Μονέ, ο Ρίχτερ, ο Πίτερ Ντόιγκ, ο Χόκνεϊ, ο Κιφερ κ.π.α.
.jpg)
Στην πρόσφατη έκθεση σου στην Εθνική Πινακοθήκη επέλεξες τον τίτλο «Ελευθερία». Τι σημαίνει για σένα ελευθερία σήμερα και ποια μορφή δέσμευσης θεωρείς αναγκαία για να υπάρξει πραγματική ελευθερία στην τέχνη και στη ζωή;
Παρατηρώντας τα έργα στην αναδρομική μου έκθεση στο παράστημα της Εθνικής Πινακοθήκης στο Ναύπλιο, πραγματικά αισθάνθηκα ότι ο τίτλος Ελευθερία συνδέει όλη μου την πορεία. Η ελευθερία είναι αναπνοή για μένα. Μέσα από την ζωγραφική μου μπορώ να βιώσω την πραγματική ελευθερία, την οποία προσπαθώ να εκφράσω στα έργα μου δημιουργώντας «φωλιές», προστατευμένους χώρους όπου ο καθένας μπορεί να αισθανθεί απόλυτα ελεύθερος.
Θα έλεγα ότι εγώ η ίδια αισθάνομαι ελεύθερη και καλώ τον θεατή να βιώσει την ίδια ελευθερία μακριά από κοινωνικές συμβάσεις.
Η μόνη μορφή δέσμευσης για να υπάρξει πραγματικά ελευθερία στην τέχνη και στην ζωή είναι να σέβεσαι τα δικαιώματα των άλλων .
Όταν ταξιδεύεις, υπάρχει κάποιος τόπος, ελληνικός ή ξένος, που σε έχει σημαδέψει τόσο ώστε να επιστρέφει στη ζωγραφική σου χωρίς να το επιδιώκεις συνειδητά;
Μου αρέσει να ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο και κυρίως στην Ελλάδα.
Όλη μου η δουλειά είναι επηρεασμένη από τους τόπους που έχω βιώσει, το μέρος όπου έχω καταγωγή, το Πορτοχέλι, τις Κυκλάδες, την Μήλο, το Κλέφτικο, την Πολύαιγο, την Σέριφο, την Πάτμο, την Σαμοθράκη, την αρχαία Ιεράπολη στην Τουρκία το Παμούκαλε κ.α.
Είναι τοπία, εικόνες, αισθήσεις, που έρχονται στη ζωγραφική μου ξανά και ξανά, συνειδητά και ασυνείδητα.
Πως βιώνεις σήμερα την εικαστική πραγματικότητα στην Ελλάδα; Τι θεωρείς ότι λείπει και τι θα μπορούσε να αλλάξει, ώστε οι σύγχρονοι καλλιτέχνες να δημιουργούν με μεγαλύτερη ασφάλεια και ελευθερία;
Γίνονται πολλά πράγματα στα εικαστικά σήμερα.
Έχουμε πολλές καλές γκαλερί και μουσεία όπου μπορούμε να δούμε πολύ καλή ζωγραφική:
την Εθνική Πινακοθήκη, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το μουσείο Γουλανδρή, το μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, ιδρύματα και ιδιωτικές συλλογές.
Χρειαζόμαστε ελληνικές γκαλερί διεθνείς που σημαίνει να είναι στην Αθήνα, στο Παρίσι, στη Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο, που να εκθέτουν έλληνες καλλιτέχνες. Αυτό
θα βοηθούσε πάρα πολύ, αλλά δεν είναι εύκολο γιατί χρειάζονται πάρα πολλά χρήματα.
Παρόλ' αυτά οι νέοι σήμερα είναι διεθνείς. Για να υπάρξει ελευθερία και μεγαλύτερη ασφάλεια, χρειάζεται εξωστρέφεια.
--------------------------------
Το έργο σου που διαλέξαμε για το εξώφυλλο του περιοδικού πιστεύουμε ότι ταιριάζει απόλυτα με τα θέματα που αυτό διαπραγματεύεται. Ποια η δική σου άποψη για τον έρωτα, τη γη και τον πολιτισμό; Πόσο σημαντικές είναι αυτές οι έννοιες σήμερα; Και τι χρειάζεται τελικά ο άνθρωπος για να έχει περισσότερη ευεξία;
Το ζευγάρι μέσα στο νερό, το δυνατό φως, την ελευθερία, την χαλάρωση, την απώλεια της βαρύτητας, την ένταξη στην φύση, την χαρά, τον ερωτισμό που νοιώθουν οι λουόμενοι κάτω από το νερό, έξω από κοινωνικές συμβάσεις.
Ο έρωτας ήταν και είναι κινητήρια δύναμη για τη ζωή μας όπως επίσης ο πολιτισμός. Είναι έννοιες πολύτιμες σ´όλες τις εποχές και βοηθούν ώστε ο άνθρωπος να έχει περισσότερη ευεξία και δημιουργικότητα. Ειδικά όταν αισθάνεται ασφαλής.
Σήμερα ζούμε σε μια περίοδο πολιτιστικής και οικονομικής κρίσης γύρω μας. Η γη, η φύση, μας βοηθάει να βρούμε την πληρότητα μας και την αλήθεια μας.
